Pagina 2 1 / 4

 

A de notte

 

Antoni Arca

 

 

 

 

Pessonazos

 

Su Méigu ebreu

Sa Galana

Su Préideru

Sa Criada

Su Babu

Su Vendidore pustis

Su Píscamu

Umbras

 

In una “Ciudad Real” de Sardigna antis de su 1492.

0. In una die bella e luminosa, sa piatta de bidda est piena de zente (umbras) in su mercadu. Calicunu est vendinde sa roba sua a tichírrios, áteros sun brullende e áteros ancora sunt brighende. Totu est lughes e boghes chi si cunfundent.

 

Umbras, pustis intrant Galana e Criada, pustis Méigu, pustis Vendidore.

 

Sas Umbras brullant, tichírriant e brigant. Dae cue a unu atzicu intrat Galana volende contenta in mesu a roba e vestires apicados; Criada la sichit superba e ispantada a su matessi tempus.

Benit totu iscuru. Silèntziu.

Dae manca, cun cadenas in sas manos e in sos pes, illuminadu appena appena, intrat Méigu; caminat a bellu a bellu chena facher nudda, chena abaidare. Sas Umbras sunt firmas. Méigu essit andende a dresta.

Torrat sa lughe e sa vida de su mercadu. Como, in su bancu centrale non b’est un’umbra, ma Vendidore.

 

Criada: Ahi, fiza mia bella, non fatas gai. Frímmadi. E ite devet pensare sa zente. Sa fiza de su mere andende in carrela comente una crapola.

Galana (Riende): Ite bellu custu vestire, como mi nde comporo duos, o tres.

Criada: Ite ses nende, fiza. Tue non podes facher gai. Poni mente a chi ti cheret bene.

Galana (Currinde e riende): E mi comporo custu, e custu, e cuddu ruju ruju, cuddu biaitu… Totu mi comporo, totu sas cosas chi bi sunt in su mercadu.

Criada: Ahi, fiza mia galana, piena de zoventude e de machighine.

Galana: E custu vestire nieddu ti lu regalo, chi ses sa criada mia; s’única mama mia, chi sa mama mia vera non l’apo conóschida mai.

Criada: Sa santa de mama tua, bon’ánima, morta pro ti salvare. (Si sinnat e pregat un atzicu.)

Galana: Finas custa cuffiedda ti regalo. (Dae su bancu leat una cúffia e bi la ponet in conca; semper riende:) Ite bella chi ses, criada mia. (Essit.)

 

Vendidore allonghiat sa manu pedinde dinari a Criada, chi si nde bogat sa cúffia dae conca e bi la ponet in manu.

 

Criada (Tichirriende): Fiza mia bella…

 

Silentziu e iscuru.

Centrale, dae su fundu, incadenadu, illuminadu appena, intrat Méigu. Faeddat a boghe lena lena.

 

Méigu: Isco faeddare in su latinu, in s’ispagnolu, in su catelanu, in s’italianu, in su sardu. Isco leggere finas in s’árabu, in su grecu e in s’aramáicu. Però eo non so nen ispagnolu, nen catelanu, nen sardu, nen nudda. Non so toscanu, nen moru, nen grecu, nen africanu. Mancu ómine so eo.

Apo istudiadu in sos libros piús raros sa meighina capatze de curare onzi male. Poto curare onzi maladia: su méigu piús importante de su rennu de Castiglia e Aragona so eo.

(Bessinde a bellu a bellu dae manca:) E sa vida mia non valet nudda, ca non so nen ispagnolu, nen catelanu, nen toscanu, nen sicilianu, nen moru, nen grecu, nen africanu, nen sardu… (Essit.)

 

Lughe e vida in su mercadu

 

Criada: Fiza, fiza mia galana, inue ses? (Essit.)

 

Vendidore, Babu, Préideru, pustis intrant Galana e Criada, pustis Méigu.

 

Intrant, meda serios, Babu e Préideru; sa Zente, cando los juchet acurtzu, si cagliat a sa muda.

 

Babu: Pro custa Pasca cherzo facher una festa chi fiza mia si l’ammentet chent’annos. Cherzo pienare su palattu de frores d’onzi colore. Sa zente de totu sas biddas che l’at a bíere dae inedda.

Préideru: Finas s’ánima, si at a alimentare.

Babu: E de alimentos nde cherzo pro un annu intreu. De totu cherzo chi bi siat: petta, pische, frútura, durches e binu biancu e nieddu, grossu e fritzante. Cherzo sa festa de Pasca piús manna de totu sa Sardigna, pro sa fiza mia.

Préideru: Est zustu, però, Pasca est una festa de peniténtzia…

Babu: Peniténtzia? Sa fiza mia nd’at fatu dae antis de náschere. Basta goi de peniténtzia e dolore, como chi fáchet doig’annos, sa fiza mia est manna e galana e cherzo chi l’ammirent totu sos zovanos nóbiles e riccos de sa Sardigna e de Barcellona e de s’Ispagna. (Andat, esaltadu, in mesu a sa roba apicada:) Li cómporo custu vestire biancu, e custu grogu, e custu biaittu biaittu comente sas undas de su mare.

Préideru (Andéndeli in fatu cun afannu): Amus a facher peniténtzia, peniténtzia pro Nostru Segnore mortu in sa rughe…

Babu: Peniténztia, meda nd’amus fatu, eo e muzere mia chi est morta… pro sa fiza mia galana.

Préideru: Peniténtzia, peniténtzia…

 

Intrat Galana currende cuntenta e andat a abratzare a Babu.

 

Galana: Babu, babu, mi cherzo comporare unu vestire de oro…

Babu: Sisse!

Préideru: Peniténtzia.

Galana: Babu meu caru, finas unu véstire de néulas de su chelu, mi cherzo comporare.

Babu: Sisse, fiza mia galana, sisse.

Préideru: Peniténtzia, peniténtzia.

Galana: Babu, fachebos basare. (Li dat unu basu:) E unu vestire de undas de mare, a mi lu cómporo, babu, a mi lu cómporo?

Babu: Éia, fiza mia, totu su chi cheres, ti comporat babu tou, fiza mia bella comente su sole.

Préideru: Peniténtzia, peniténtzia, peniténtzia, cando morit Deus.

 

Intrat Criada afannada, respirat forte e non narat nudda.

 

Galana: Narabilu tue puru, criada mia, cantas cosa bellas cherimus comporare.

 

Criada fachet chi nono cun sas manos e si iscusat chi non podet faeddare pro s’afannu.

 

Galana: A lu vides, finas Criada narat chi mi piachent solu sas cosas bellas.

Criada: Ohi, Deus Deus Deus… Male mi so intendende, male m’intendo… (Nde ruet a terra.)

Préideru (Sinnéndesi e dándesi tzaffos a pettorra): Mea culpa, mea culpa…

 

Galana, vidinde sa fémina in terra, ticchírriat e benit s’iscuru.

Caminende in mesu a su públicu, intrat Méigu; pichende sas iscalas cumintzat a faeddare.

 

Méigu: Apo istudiadu meighina a Córdoba, cun sa cara illuminada dae su sole africanu chi basat sa terra ispagnola; Andalusia la mutint sos moros. E moro fit su mastru meu. At tradutzidu sos libros antigos de Pérsia e de índia, e finas sos grecos. M’at insegnadu s’arte de curare sas ancas e sos pes.

Su mastru meu si nde ridiat de sos méigos cristianos. Issos si pensant chi bastet una pregadoria pro salvare sa pessona. O peus, chi si ti dolet sa manu ti la deves segare, si ti dolet su pe ti lo deves segare e si ti dolet s’ocro lu deves bettare.

Manos, ocros, bratzos e pes segados pro curare sa pessona malàdia. E ite pessona est chena bratzos, ocros, manos, pes? Unu cristianu… (Si firmat a abaidare Criada, li ponet una manu sutta sa conca, li aperrit sos primos buttones de sa camija, li allargat sa chintolza e si ch’essit dae sa línea centrale.)

 

Lughe e sonos, Criada istat bene.

 

Galana: Ohi, sa mama mia bella, e ite tenes?

Babu: Lássala istare a Criada, non l’afoches.

Préideru: Custu est unu sinnu malu, peniténtzia amus a facher.

Galana: Ite tenes, ite tenes?

Criada: Non est nudda, s’afannu est, su calore…

Préideru: Unu sinzale de Deus, est custu.

Babu: E ite sinzale, s’edade est; cantos annos tenes, Cria’?

Criada: E ite b’intrat, custu? Non b’intrat, s’edade.

Galana: E tando? Ite podet éssere?

Criada: Dami una manu a mi nde pesare, fiza mi’, chi non est nudda; cosas de fémminas sunt.

Galana: E ite cheres narrer?

Babu (Riende): Sa fiza mia galana, paret una fémina e est una pitzinna: a doigh’annos non ischit ite sunt sas cosa de sas féminas.

Préideru: Cosa de fémina, cosa de su dimóniu.

 

Criada si sinnat e fachet sinnare finas a Galana.

 

Galana: Pro ite l’apo a facher?

Criada: Tue fallu, fallu e non bi pensare.

 

Su tichírriu Vendidore segat su mamentu. Galana, torra entusiasta, curret a lu comporare.

 

Vendidore: Pische, pische bonu de Aristanis. Pische, pische bellu pische mannu… Benide a lu comporare…

Galana: Babu, su pische d’Aristanis, su pische d’Aristanis, unu mannu gai nde cherzo mandigare. (Essit currende.)

Criada: Non curras gai, frímmadi, frímmadi. (Essit sichíndela.)

Babu: Bella sa fiza mia.

Préideru: Si mi permitit, eo creo chi non est bonu chi una pitzina fatat totu su chi cheret.

Babu: Pitzinna est!

Préideru: E non creo chi siat zustu facher de sa santa Pasca una festa pagana.

Babu: E ite paganu e pagana, chi a pacare ja bi penso eo.

Préideru: Bois cun mecus sezis brullande, e custu non est malu, ca eo so pessona póvera e úmile; però, eo so puru unu rapresentante de sa Cheja de Roma, e bois non bi devides brullare de sa Cheja, ca una brulla a sa Cheja est una brulla a Deus… e brulláresi de Deus est frastimu.

Babu: Eo non frastimu a nemos, e solu cherzo chi fiza mia siat cuntenta.

Préideru: Cuntenta, emmo, però in grátzia de Deus e de sa Cheja.

Babu: Préideru, eo t’apo intesu, a tie, tue cheres carchi cosa, gai est? Nárami ite cheres.

Préideru: Nudda, nudda cherzo eo pro mene.

Babu: Emmo, pro tene nudda, e pro sa Cheja, ite?

Préideru: Totu, pro sa Cheja totu.

Babu: E ite est, custu totu?

Préideru: …

Babu: Ite? Podes faeddare!

Préideru: Una rapresentatzione sagrada.

Babu: E ite cheret narrer?

Préideru: Sa morte e sa resurretzione de Zesu Cristu Nostru Segnore e su prantu de sa mama sua sa Santa Virgine.

Babu: E tando?

Préideru: Non l’intendides?

Babu: Nono, non t’intendo nudda.

Préideru: Sa fiza galana vostra, cherzo chi fatat sa parte de sa Nostra Segnora…

Babu: E ite cheret narrer?

Préideru: Chi at a retzitare sa parte de sa mama de Deus in sa Cheja cando nde falant a Zesu dae sa rughe.

Babu: Sa fiza mia sa mama de Deus?

Préideru: Sa Santa Virgine.

Babu: E non est difítzile, pro sa fiza mia?

Préideru: Nono, non est difítzile.

Babu: E tando est fata.

Préideru: Nono!

Babu: Nono? Ite cheret narrer, nono?

Préideru: …

Babu: Abarra, préideru!

Préideru: Chi issa non podet facher comente sas áteras pitzinnas, si cheret ésser sa Nostra Segnora.

Babu: E pro ite, non est bella, sa fiza mia?

Préideru: Sisse, bella ja est bella…

Babu: E tando?

Préideru: Sa Madonna fit bella e séria.

Babu: E non est seria sa fiza mia bella?

Préideru: Nono.

Babu: …?

Préideru: Una fiza seria non andat currende in su mercadu, non cheret comporare totu sas cosas, non riet semper!

Babu: Si est una pitzinna?

Préideru: Fina sa Madonna fit una pitzinna, cando at partoridu a Deus.

Babu: …

 

Intrat Galana currinde e si tzumbat cuntra Préideru, si firmat e si ponet a ríere. Afannada intrat Criada. Préideru fachet cara mala.

 

Criada: Frímadi, chi mi faches morrer.

Babu: Tue as a éssere séria, fiza mia.

Galana (Riende): Sisse.

Babu: Tue deves éssere séria de a veru.

Galana (Riende): Comente cherides bois, babu meu caru.

Babu (Tichirriende): Séria!

 

Iscuru.