L’omu in bilusa bianca parlava in sussuru :
- «
Allora , mi dite ch’è vo sete di Lisolella ?
Ah, chì bellu paese ! »
L’omu in biancu s’asciuvava u fronti, era un
caldamaghjoni ch’ùn si sapia comu tenasi.
Eddu
cuntinuava :
- «
Aghju cunnusciutu a me moglia à a festa
patrunale di issu paese. Ne tengu un dolce
ricordu . »
Cuminciava à rompa mi i stacchi.
Ùn
aviu tempu, oghji, di primurammi di a soia a
vita, sarà stata fatta di studii riisciuti,
di sciali, di soldi è di passatempi.
Erami quì da parlà di a meia a vita. Eppo ci
era issa aria chì m’assuffucava.
Aghju dettu :
- «
Mi n’impippu di i festi è di u restu avà,
trà mè è eddi hè una storia vechja. »
Si
devi essa ammurciatu chì ùn hà più dettu
nunda. Aghju pussutu parlà.
Sarani stati miziornu, eru à sciappa di
soli, mi sò fattu una capriola, ma mi sò
scialbatu di grugnu in tarra. Ùn eti mai
pruvatu à fà a capriola à pian’tarrenu ? Ùn
hè micca faciuli minè ! Hè quì chì Mamma hè
isciuta nantu à a tarrazza, capeddi
incirmulita. M’hà dettu di compia i me
scimarii. Ch’eddu ci era u travagliu. Chì
megliu saria chì m’accuppessi un pocu. Mi sò
missa à rida. M’hè pigliata a voglia dinò di
fammi singhi caprioli in pienu lumi. Quì po
allora a s’hè pigliata mali.
Hè
divintata rossa d’un colpu Mamma, aghju
intesu ch’edda dicia :
- «
Accidenti à i tonti ! »
Ùn
aghju fattu casu chì sò quaranta anni
ch’edda dura. À ogni volta ch’eddu m’aggarba
di fà calcosa mi chjama da tontu.
Ùn
hè micca cà edda. U quartieri sanu hè
listessa. M’ani pigliatu in onca. Videti
quand’e m’attracciu pà a traversa da andà
sin’à a buttega di travagliu di Babbu, sò
tutti à pusà à nant’à a muretta di u stadiu,
longu à u carrughju è mi fighjulani passà.
Hè sempri cusì, i primi cumenciani à
ridachjulà. À misura ch’e avanzu ci n’hè unu
chì mi lampa una pitrucedda, un antru, eppo
un antru è in seguita. Eiu più ricevu, più
corgu, eddi si mettini à cridà insemi :
- «
Antò u matangò, Antò u matangò... ».
Quand’e ghjungu à u capu di a traversa, sò à
sciappati di corsa. Francu l’ultima casa chì
i sentu sempri sbiddicassi.
Quand’e eru più chjuchu ch’eddi mi faciani
issi surtiti, nanzu di ghjugna à a buttega,
m’aggrundava sottu à un purtoni è piingnivu,
a pena svanita ripigliavu a strada da andà
sinu à l’atteddu. Babbu dava capu à i so
faccendi. Li davu un colpu di mani. Ùn hà
mai dettu ch’e eru scemu Babbu. Iè, sò
sempri statu un ziteddu capi biancu. Micca
chì avissi avutu i capeddi culori di biada,
nò, ma i guai da essa scumunicatu l’aghju
cunnusciuti eiu.
Una
volta m’aviani chjappu quand’e curavu a me
suridduccia ind’a corti vicinu da u palazzu.
Mamma, à spessu, quand’edda avia travagliu
ad avanzà o in iritardu mi mandava à guardà
a più chjuca :
- «
Omancu ch’e ti sighi da calcosa » avia dettu
stirendu.
Ciò
ch’eddi chjamavani a corti di i palazzi, era
una pianiccia senza arba duva da quà in là
affiuravani panculi chì faciani intrappulà i
ziteddi spinsirati.
U
quartieri era una divisioni di palazzi
frusti chì erani crisciuti com’à i funzi
sottu à l’acquata. La ghjenti chì s’era
accatastata quì era scatulita da i paesi
vicini in cerca di un travagliu. Era à
l’entra di a cità u spartimentu, à u ghjiru
era sempri campagna, incù casi individuali,
orti è ancu calchì puddinaghju è più in dà a
machja. Faci chì ùn erani spaisati troppu
issi abitanti novi.
À
issi lucatarii di prima ora, s’era aghjunta
a prima ballana di l’immigranti. À u
principiu era puliteddu issu quartieri cù i
so palazzi scialbati di frescu è infilarati
à tetti rossi. A corti à mezu, divia essa
stata una aghja di ghjocu da i ziteddi è i
maiò, cusì avia dettu u prumutori. U tempu
passendu era turrata una spianata
fulinicciosa è i palazzi insudiciati à u
ghjiru davani à malpinsà à un
cunigliulaghju.
M’eru missu à pusà nantu à una catasta di
petri chì u imprisariu avia fattu lampà quì,
ùn sapendu duva metta la. Eru à u soli, mi
sò surtiti da daretu, ùn l’aviu micca intesi
vena. Erani uni pochi di zitiddacci
scavistrati. Avaraghju avutu a so ità. M’ani
inguantatu, mi sbattiu, erani troppu
numarosi, m’ani purtatu sinu à un pricoghju
vicinu da i palazzi, à l’umbriccia. M’ani
fattu pusà, m’ani ligatu à u fustu d’una
suara, pinseti s’e stridavu, eddi si
campavani. Ci n’era unu più maiò è più forti
cà l’altri. Hè eddu chì dirighjia. Mastinu u
chjamavani, soca ch’eddu ni facia cotti è
crudi. Era u figliolu di u maciddaru.
U
maciddaru, à mè, mi dava a trimuledda,
sempri à cultedda in manu à spizzà è à
taglià. Avia i mani sanguinosi ch’eddu
s’asciuvava à a salvietta ch’eddu tinia
nant’à a spadda. Un omu tamantoni chì paria
un arsanali. N’aviu u spaventu. Quandu Mamma
mi mandava à cumprà un pezzu di carri, eiu
ùn ansciavu ma n’aviu u sbelu. Eddu quand’e
ghjugniu era sempri à sbrisgià mi è à
squaquarà mi, dicia :
- «
Avà ghjungni l’astutu di a cità ! »
Ci
era sempri una squatra di lazaroni chì si ni
faciani una risata.
À
chì mi incruccava a ghjamba da fà mi cascà,
à chì mi purghjiva un bandigliulu da asciuvà
mi a bocca chì a socu aghju sempri
bavacciulatu ancu da chjuchu ma quissa ùn hè
po colpa meia.
Hà
dettu Mastinu :
- «
Ci vò chì tù a pachessi ! » Eiu ùn sapia ciò
ch’e aviu da pacà è ciò ch’eddu ni saria u
prezzu.
- «
Se a vargogna di issi lochi, ùn ti vulemi
più veda, s’è no’ ti scuntremi una volta
sola ti pulsemu com’à un caprettu. »
Mentri issu tempu vidiu i mani sanguinosi di
u babbu maciddaru :
- «
T’aghju da dà una svista vogliu chì tù ti
n’invenghi ! »
Avà
a sò ciò ch’edda era a svista. Eiu eru in
tarra, ùn pudia fà altru, si sò avvicinati,
ani fattu cerculu, eddu hè vinutu sopra. Mi
faciani cinnulà l’ochji quiddi spiri ch’eddu
lampava l’aneddu ch’eddu purtava Mastinu à a
mani manca. Pianu pianu s’hè sbraghittatu è
aghju ricivutu in capu u liquidu pisciadosu
di a so vigliacchezza. I so cumpagni si
spampanavani di vedami sbatta sottu à a
spirghjinata.
Mi
pichjani sempri à l’arechja i scaccani è i
risi di quiddu ghjornu di suddioni.
Mi
piaci à stà à l’ombra di a casa. A mani, u
capu à punenti, i costi arrimbati à u muru
mi passani davanti. S’eddi si voltani
ch’eddi ùn dicissini saluta o comu và. Vecu
i sguardi in cantaroni, i sminguli di
disprezzu, quiddi chì stupani in tarra, i
cumari chì cattachjuleghjani fighjulendumi
in catarochju, l’omi accolti chì mi pesani u
pugnu da luntanu. Da pacaddi, li facciu uni
pochi di gesti chì di regula ùn si facini.
Tandu cresci u so odiu. Cusì i cosi sò più
ghjusti. Trà mè è eddi hè una storia vechja.
Una sola mi surridi è mi faci l’uchjata
quand’edda mi scontra. Fattià. A figliola di
Said. Stani à pianu ind’u palazzu. Sò
ghjunti da u Maroccu tanti anni fà in cerca
d’un travagliu è d’una vita menu misiriosa.
Quissa ind’u quartieri ùn la li pardonani.
U
corciu, si doma à carrià u simà di i casi
ch’eddu ùn arrughjunarà mai. Hè, è firmarà
l’arabu di sottu. È edda, a figliola di
l’arabu di sottu. Passa Fattià à meza
stretta sottu à i raghji di u soli. Eiu
bavacciuleghju di più, u russori mi codda in
faccia, edda scuzzula a so chjoma bruna è si
metti à rida. À volti si pianta, mi carezza
u capu, mi dici in sussuru :
- «
Povaru Antò... »
Ùn
sò parchì à ogni volta mi pirulineghjani dui
lacrimi.
- «
Semi di listessu distinu » cuntinueghja.
Quì
po allora ùn cercu mancu à capiscia, sò cosi
chì mi trapassani. Hè intilligenti Fattià,
sopratuttu di cori. Ritengu solu a carezza
nantu à i capeddi, a mani dolci chì
m’assirineghja. S’edda ùn ci era ùn sò s’e
m’avaria pussutu tena. Edda è u
ghjattivolpi.
Hè
robba salvatica minè ma trà mè è eddu ci hè
calcosa, ci semi ammansati. Ci hè vulsutu u
tempu. Di quandu in quandu li tombu una
ghjaddina ch’e m’arrubbu in calchì
puddinaghju, culà, ind’i casi vicinu o
sinnò, à l’attrachjata, falgu à sbulicaccià
in quiddi stuvigli duv’eddi lampani a
rumenzula, miraculu ciò chì si pò truvà.
Sicura ch’eddu ci vò à rompa i sacchetti di
plasticu è lampà tuttu quiddu muddizzu à
meza piana ma quissa po à mè ùn
m’arriguarda. A mani ci vurria à senta i
Natali ch’eddi mi cantani. Ch’e sò una croci
da u quartieri. Ch’eddi m’ani da fà purtà à
a casi di i tonti. Aghju pocu primura di i
so ghjaddini è di u so muddizzu. Trà mè è
eddi hè una storia vechja.
A li
portu quandu Mamma mi spidisci fora chì ùn
soffri più di vedami avvingna in casa
sfaccindatu. Eddu hè quì, piattu chì
m’aspetta. Sempri à listessu locu. Faci neci
di ùn vedami. Ci vò u tempu minè. Ci vò à
lasciaddu vena pianu pianu. Hè un affari di
pacenzia è di silenziu.
Eiu
à li volti a mi pensu, s’edda facia com’à mè
cù u ghjattivolpi la ghjenti, è bè gattivera
forsi ùn ci ni saria mancu più. Ma u mali
ch’edda pò fà, ùn la sà.
Veni
l’animali, si strifineghja, si vultulieghja
davanti à mè. U fighjulgu, ùn dicu nunda da
ùn disturbaddu. Ci capimi.
- «
Semi di listessu distinu » avaria dettu
Fattià.
Ma
eiu discorsi ùn ni socu fà. Forsi ùn hè
micca cù l’ochji ch’eddu si vedi u megliu
chì l’ochji sò d’acqua, nimu ùn la cridaria
chì un animali salvaticu fussi mannarinu
com’à eddu ma ind’u so machjoni devi senta u
pesu amaru di a sulitudina.
L’altri tutti di u quartieri ùn la saparani
mai ch’eddu si pò ammansà un ghjattivolpi.
Ùn vedini cà cù i so ochji. Sariani capaci
ancu à tumbaddu. Hè prestu fattu u cappiu à
chì vò fà u mali.
U
cappiu u m’ani postu. Ghjorni fà uni pochi
di zitiddacci m’ani ghjucatu à a ciantara. À
chì mi pigliava a barretta, à chì mi
sciaccava una sciappata par daretu. U tempu
chì mi vultessi erani dighjà luntanu. Cinqui
minuti dopu affacavani dinò è ricuminciava a
fola. À issu mentri n’aghju chjappu unu.
Tempu d’un batter’ d’ochji, aghju vistu i
mani sanguinosi di u babboni, l’uchjatura di
u babbu. Ùn mi sò pussutu cummandà. Li
n’aghju datu una, u m’ani cacciatu da i mani
cà sinnò...
Hè
cusì ch’edda hè principiata. Pianu pianu. À
chì dicia chì arrubbavu i ghjaddini, à chì
si lagnava chì a me prisenza ùn era un
spittaculu degnu d’essa vistu da i visitori,
à chì dicia ch’e impauria i ziteddi. Pinseti
s’e li vogliu bè i ziteddi. Certi mi
sbrisgiani ma ùn ani gattivezza. Ùn vedini
micca cà cù l’ochji i ziteddi minè.
Sò i
maiò chì si sò imprimuriti di fammi parta.
Ani missu u rimusciu ind’u circondu. Ani
mandatu lettari à merri, giandarmi, duttori.
Ani trovu parsoni d’accunsentu da dì ch’e
eru un piriculu da tutti, chì megliu saria
ch’e fussi piazzatu in calchì casa di
riposu. Luntanu da i mei, da Fattià chì mi
surridi quand’edda passa, da u ghjattivolpi
a me cumpagnia.
U
sindicu hè vinutu ver di miziornu in casa.
Com’à di regula, eiu eru fora, stesu in
tarra, à meza piazza. Quand’e mi
cagniuleghju, si pesa un nivulu di polvara
chì m’hà sempri ralligratu. Sicuru chì
com’edda dici Mamma ùn sò andamenti accapati
quissi i fatti ma i brami ùn si cumandani.
Eddu hè passatu sticchitu com’à u sgiò
Ghjerra, a turcitura di a bocca dicia u
gradu di u disprezzu. Ùn aghju fattu casu.
Eddu si hè pigliatu u cudditoghju sinu à u
sigondu. Mi sò strincatu à daretu pà i
scali. Sò corsu subbitu à a porta firmata in
cantaroni. Aghju pussutu senta a
cumbartazioni :
- «
Vostru figliolu hà fattu crescia l’odiu
ind’i palazzi. A so prisenza poni prublemi à
a cumunità. À quandu arrubba ghjaddini, ma
chì ni farà di tutti issi ghjaddini ? À
quandu frastaglieghja i sacchetti di u
muddizzu chì ci costa à cogliali à mani. Ùn
hè po purtamentu di parsona assinnata !
Quand’edda passa la ghjenti faci i gesti chì
scusendu u Signori ùn si poni cuntà ! Aghju
ricivutu i lagnanzi da i prupiitarii. Hè
rispunsabilità meia di piglià i misuri
ch’eddu s’assirinessi tuttu stu mondu. A
sapeti com’edda si passa. S’eddi ùn sò
cuntenti, sò eiu chì pigliu, faci chì
l’aghjudicazioni ùn sò cusì luntanu è devu
appacià tutta issa sucietà. Da u ben’ essari
ginirali, megliu saria ch’eddu si n’andessi,
ci sò i casi in cità chì accoglini la
ghjenti faticata. Saria curatu da parsunali
cumpitenti chì quì, oramai, sentu crescia
l’odiu, i cosi s’imbruttani è pudaria ancu
finiscia mali. Ùn la vi dicu più, feti u
nicissariu, dumani sarà forsi troppu tardu.
Primuretivi da truvaddi una piazza à u più
prestu. »
Aghju intesu rimusciu di carreghi
trascinati, babbu chì sbarbuttulava paroddi
è i passi ver di a porta. Aghju pigliatu i
scali à dirrutera da falà à stracquammi
induva eru ind’a polvara tarricciosa.
Hè
surtitu dicisu, passendumi davanti, aghju
intesu solu issi paroddi :
- «
Prestu sò l’alizzioni sindicali, sarè tù o
eiu ! » Aghju corsu subbitu in casa, mamma
pusava ind’a cucina cughjosa è piingnia,
babbu arrittu silinziosu daretu à i vetri
imbruzulati, fighjulava u sindicu chì
s’alluntanava innastatu à barretta in manu.
- «
Allora hè vera o Bà, ci vò ch’e mi n’andessi
? » aghju dettu, mezu briunendu, mezu
bavacciulendu.
Hè
vinutu ver di mè, m’hà strintu forti in
pettu :
- «
Ci sò i trappuli ind’a vita o figliulè, ci
sò i trappuli... »
Ùn
sapia cà ripeta issi paroddi soli.
Sò
surtitu è aghju marchjatu, marchjatu longu à
i carrughji pulvarosi di soli. A sola
ghjenti ch’e aghju scontru paria alluppiata
sott’à a calmana di issu mesi d’Aostu. Di
quà in dà, calchì cunsumatori in cerca
d’aria fresca si ni stavani à l’ombra sottu
à una chjalza sciruppendusi un caffè. Issa
avvinta in cità m’avia sfiatatu in tuttu.
Tandu mi s’hè parsu ch’edda andava megliu.
Mi sò avviatu ver’di u locu di u nostru
scontru. Bisognu aviu di ritruvà l’amicizia
di u me animalucciu. Quand’e sò ghjuntu
vicinu à a chjariata, era u soli crudu chì
pichjava, sguttavu di sudori, mi sò
asciuvatu u fronti chì candiddavu à
grombuli. Aghju intesu vicinu i lagni di
l’animalottu. Aghju avanzatu ver’di u postu.
Mi dubbitavu chì calcosa era successu.
Quand’e sò sbuccatu ind’a chjarina, aghju
capitu subbitu. U ghjattivolpi ghjacia, u
cappiu strintu à u coddu. Era in traccia di
succomba. L’aghju fattu vena nantu à i
ghjinochji. S’hè distesu u corpu smilzu.
S’alluntanava u soffiu di a vita. Ùn sapiu
chì fà o chì dì, l’aghju carrizzatu mezu à i
dui arechji, ùn pudiu cà ripeta solu issi
paroddi :
- «
Ci sò i trappuli ind’a vita, ci sò i
trappuli... »
Hà
vultatu u capu ver di mè, po hà resu u
fiatu. Si mischjavani à u sudori i lacrimi
chì li davani un gustu salitu. È mi stavu
quì, sprufundatu da tamanta disgrazia.
S’avvicinavani i passi daretu à mè, si
sintia u sfraschicciumu ind’a machja.
L’omu in biancu hà boccapanzulatu. Hà
dumandatu s’e vulia bia calcosa, aghju dettu
cà nò. Li sguttava u sudori in fronti. S’hè
vultatu è hà apartu u rifritaghjolu, hà
chjappu una buttigliola di biera, m’hà fattu
segnu di cuntinuà.
D’un
colpu mi sò piattu daretu à un sepalu. Hè
affacatu Mastinu suffiendu è spatanscendu. A
vesta turchinetta spuntata, li sburdava a
panza da u pantaloni sbragagliatu.
Quand’eddu hà vistu l’animalottu stesu
longu, strintu ind’u cappiu, l’hè vinuta una
scrignitura di disprezzu, s’hè avanzatu è
s’hè calatu sopra à u corpu distesu.
Piattu ind’e eru hè vinutu à pichjà mi a
stilittata di a spia di l’aniddoni ch’eddu
purtava à u ditu mizanu. L’aneddu di u
maciddaru arricchitu, di u disprezzu, di i
mani sanguinosi, di a vigliacchezza è di
l’inghjuglia di tanti anni fà.
Aghju pisatu l’ochji ver di u celi, u soli
era turratu neru, a machja alta alta in
ghjiru à a campiva m’hà fattu vena a
bacirula, baddavani i diavuletti sopra à a
conca machjuta di u spiombu. Solu ùn vidia
più cà u tupezzu di l’omu calatu chì
palpacciava cù i so mani sainati
l’animalottu assuffucatu.
U
soli neru, i mani sainati, a machja
infribbata, baddani, baddavani i diavuletti.
D’un trattu eru daretu à eddu, spinghinava
da u sudori u tuppezzu scaviatu, m’hè vinuta
a petra in manu. Mi cuddavani in capu i fumi
di a vindetta. Aghju minatu. Forti. Hè
schizzatu u sangui. Falava a petra à
battimora. S’hè stracquatu à meza piana u
corpu imbuffatu di u maciddaru.
Sò
scappatu. Aghju corsu sin’à a surghjenti. Sò
andatu à bia. Devi essa statu di ammintà
l’acqua chì m’hè parsu ch’eddu si discitessi
l’omu in bilusa bianca. Ind’u silenziu
cutunosu è sudacciosu di a pezza, i so
paroddi viniani à pichjammi in menti com’à
buddicini à fior d’acqua :
- «
Sapete... sete una spezia interessante... un
quoziente intellettuale... debile... vi
pudete cumandà... I vostri pinsamenti... e
vostre azzione... a sfrisgia... una
schizofrenia... milosamente periculosa... a
sucietà... Vostru casu... difficile...
tribunale... »
Mi
sò intesu dì :
- «
Ùn voli dì, ùn voli dì... »
L’omu in bilusa bianca cuntinuava di parlà
d’una voci scirupposa. I me ochji si
purtavani ver di u balcò. Culà daretu à i
vetri stanghittati, era a vita. L’aria
brusgiava sopr’à i tetti di i palazzi, si
sintia u rumori insunnulitu di a cità
acciaccata sott’à a sciappitana. In calchì
locu, Fattià marchjava ind’u carrughju,
scuzzulendu a so chjoma. U sindicu divia avè
ritrovu u so postu sin’à un antru annu.
Mamma stirava in cucina i panni accatastati,
i rivigliuli un pocu più fondi. Babbu avia
ripigliatu u travagliu à l’atteddu, u spinu
un pocu più incurvatu. I sgaiuffi di u
quartieri lampani pitruceddi à un ziteddu
chì passa.
Eiu
ùn aspettu più nunda, nè di l’avucatu chì
veni à vedami da priparà a me difesa, nè di
l’omu in biancu chì mi lascia sfugà. Aghju
compiu d’essa u straziu. Ma sò mortu à u
mondu, senza aveddu capitu.
I
Peri, u 29 di Ghjinnaghju 1998